
1-“Sepet çatıda duruyor!”- Bu sözü, çocuk söz dinlemeyince söylerler.
Bir delikanlı evlenmiş. Karısı, delikanlının elden ayaktan düşmüş yaşlı babasına bakmamış. Bir gün bu kadın şöyle demiş:
— Yaşlı babanı al, bir sepetin içine oturt, ormana götürüp bir kenara at gitsin! Ben, senin elden ayaktan düşmüş yaşlı babana hizmet edemem!
Delikanlı, karısının sözünü dinlemiş. Elden ayaktan düşmüş yaşlı babasını bir sepetin içine oturtup ormana götürmüş. İçindeki babasıyla beraber de sepeti orada bir kenara koymuş. Tam eve doğru yola çıkacakken babası şöyle demiş:
–Nereye gidiyorsun?
–Eve gidiyorum.
–Bu sepeti kime bıraktın, neden onu da eve götürmüyorsun?
–Sepeti istemiyorum, lazım değil!
–Bu sepeti de götür! Gün gelir, çocuğuna da lazım olur. O da seni böyle bir yerlere götürür! Sepeti çatıda sakla! Beni buraya getirdiğin gibi, çocuğun da seni buralara getirir!

2- “Akıllı düşünene kadar, deli köprüyü çoktan geçer!”
Bir adam yola çıkmış. Derken karşısına bir köprü çıkmış. Köprünün çürük mü yoksa sağlam mı olduğunu bilememiş. Şimdi düşünmeye başlamış:
–Köprüyü geçeyim mi, geçmeyeyim mi! Geçersem, ya göçerse, ölürüm! Sonra ne olacak?
Adam böyle düşünüp dururken bir deli, adamı geçip köprüyü pata küte aşmış. İşte bu söz böyle bir durum için söylenir: Akıllı düşünene kadar, deli köprüyü çoktan geçer! O sebeple bazı konularda çok düşünmek her zaman lazım değildir.
3- “Kimseyle alay etme, her şey senin için iyidir, lazımlıdır!”
Geyik, bir dere kenarında suya bakıyormuş. Suda yansımasını görmüş; pek beğenmiş: Kıvrım kıvrım boynuzlarını pek beğenmiş. Gel gör ki o ince ayaklarını hiç beğenmemiş. Kendi kendisine şöyle demiş:
–Ayaklarım böyle ince ve uzun olmasaydı, ne de iyi olurdu!
Derken ormandan aniden bir aslan çıkıp geyiği kovalamaya başlamış. Kaçarken geyiğin o güzel boynuzları ağaçların dallarına sıkışmış. Orada sıkışıp kalmış. Aslan da geyiği yakalamış.
Geyik artık son nefeslerini veriyormuş. Kendi kendisine şöyle söylemiş:
— Ah, sersem kafa, hoşuna gitmeyen seni kurtardı ama pek beğendiğin ölümüne sebep oldu!
4- Bir zamanlar bir köyde yaşını başını almış bir adam meyve fidanı ekiyormuş. Bir delikanlı kendisini görüp şöyle demiş:
–Emmi, bu fidan büyüyüp ağaç olana ve meyve verene kadar sen yaşamazsın ki! Ne diye uğraşıp kendini yoruyorsun?
Yaşlı adam da şöyle demiş:
–Bunun meyvesini ben yiyemeyecek olsam da ileride başkaları yiyip bana dua ederler. Bu da bana yeter!
5-Padişahın oğlu baykuşa sormuş:
–Dünyada kadın mı yoksa erkek mi daha çok?
Baykuş cevaplamış:
–Kadın daha çok!
–Neden?
–Kadın aklıyla hareket eden erkek de kadındır da ondan!
6- “Allah, dürüst insanı sahipsiz bırakmaz!”
Dürüst insan, müşkül durumdaki insanlara elini uzatır, herkese iyilik yapar, elinde olanı verir. O iyilik yaptığı insanlar, kendisine iyilik yapmasalar bile dürüst insan gücenmez. Allah, dürüst insanları her zaman korur. Allah her şeyi görür.
7- “Daha uzun yoldan git de evine salimen ulaş. Uzaktaki yoldan git de gideceğin yere sağ salim var!”
Bu söz önemli bir derstir. Tavsiyede bulunmak için birisi bir başka kişiye bu sözü söyler: Uzun yoldan git de evine sağ salim kavuş! Ticaret yapmak veya bir başka iş için evinden çok uzak bir yerlere gitmişsen, dönerken acele etmeyesin, başına bir iş gelmesin diye düşünerek hareket edesin, böylece evine sağ salim varasın diye böyle derler.
8- “Ölmek dışında erkenden gerçekleşen her şey iyidir!”
İnsan hayatındaki her sosyal gelişmenin erkenden gerçekleşmesi iyidir. Mesela çocuğunu da erken evlendirmen iyidir; torunlarını görürsün, hevesini çıkartırsın. Ancak hiç kimse ölmeyi istemez. Ne kadar uzun yaşasan da, ölmeyi kendine bir türlü yakıştıramazsın.
9- “Birisinin karnı ağrıdığında, sen de o hastalığa çare olmalısın!”
Başkasının derdine sen de ortak olmalısın. Senin de karnın ağrıdığında, başına kötü bir şey geldiğinde, o kişi de derdinin ortağı olacaktır. Senin de başına neler geleceğini bilmezsin. Şöyle de bir vecize var: Gülme komşuna gelir başına!
10- “İyi at, kendisine kamçı vurdurmaz!”
İyi insan, kötü bir şey yapmaz, hep iyi işler yapar, her zaman iyilik yapar. Böyle olunca da hiç kimse o insan için kötü konuşmaz. Şayet kötü birisiysen, o zaman herkes sana kötülük yapar, o zaman da bir anlamda sen de sopa yemiş olursun.
11- Anne- baba, çocuğunu sever. Çocuk da kendisini daha çok sever. Çocuk her zaman kendisini düşünür. Anne- baba her şeyi çocukları için ister, çocuklarının mutlu olduğunu görünce sevinir.
Çocukları iyi yaşayınca, anne-baba da iyi olur. İşte bu yüzden annem bizlere hep şöyle diyordu: “Evlatlarım, siz yiyince, ben doyuyorum.” Karnı aç bile olsa, hep bizlere yediriyordu.
12- Eşek seni tekmelediğinde, bu ciddiye alınacak bir şey değildir. Çünkü o eşektir, aklı yoktur. Akılsız bir insan da sana kötü bir laf edince üzülmemelisin. Çünkü onun da eşek kadar aklı vardır. İşte bütün bunları önceden bilmen gerekir. O akılsız kişiden, yani eşekten, gelecek kötü söz seni üzmesin!
13- “Kadının yanında sırrını söylemeyesin!”
Bu söz, kadının susamayıp senin o sırrını başkalarına açık etmemesi için söylenir.
14- “Hükümet adamıyla iş tutmayasın!”
Hükümet adamıyla iş tutulmaz, çünkü o hükümet adamıdır, bir gün gelir kendi menfaati için illaki seni satar.
15- “İki cambaz bir ipte oynayamaz!”
Bu söz, iki kişi aynı konuda uzlaşamadıkları ve münakaşa ettikleri durumda söylenir.
16-“İyilik yap da denize at, balık bilmezse, Hâlık bilir!” derler!
Bu eski vecizeyle yapılan iyiliğin kalıcı olduğu anlatılmak isteniyor. İyilik kalır. Kötülük kimsenin yanına kalmaz. Ama bir iyilik yapınca da o kişi de sana iyilik yapsın diye iyilik yapmayacaksın: O zaman senin yaptığın o iyiliğin bir kıymeti kalmaz. İyilik yaptığın kişiyi de utandırma. İşte o sebeple “iyilik yap da denize at” sözü söylenir.
17- “Bugünün işini yarına bırakma!”
Ha bugün, ha yarın diyerek iş bitmez. Bugün bir işin olduğunda hemen yap, “yarın yaparım,” deme, bugünün işini bugün yap! Ertelenmiş işin üstüne kar yağar, sonra yapamazsın, iş yapılmamış olarak üstünde kalır. Zamanında yapmadığın o işi bir daha yapamazsın ilanihaye öyle kalır.
18- “Dil bir kurttur, eğer tutamazsan, seni yiyip perişan eder!”
Kişi, kötü söz sahibi olmayacak! Kötü söz söylersen, bu seni mahveder, çünkü pek çok düşmanın olur, akrabalarını kaybedersin, herkesi kaybedersin. Birisi hakkında kötü bir söz söylersen, biri seni vurur, ölürsün. Kimse seni sevmez, tek başına kalırsın.
Kötü söz söyleyen kişiyi “dilin çürüsün” diyerek ipe çekerler. Bir insanın öyle tatlı dili olacak ki, ağzından bal damlayacak. Tatlı sözle yılanı deliğinden çıkartırsın. Kötü söz söyleyince, kötüyü kötü izler.
Başkasını tatlı sözle yenersin. Kötü sözle kimseyi yenemezsin. Tatlı dilin olunca, herkes seni sever, hiç kimse sana kötü bir şey söylemez. Kötü dili olan birisi her zaman kötülük yapar. Kötü birisine kötü davranmayacaksın, çünkü o yılan gibidir. Ayağınla yılana basarsan, seni ısırır. İşte kötü insan da öyledir, bir şey söylesen, o da sana söyler, hatır gönül bilmez.
19- “Boş boş oturmayacaksın!”
Öyle boş boş oturana tembel derler. Tembellik de dilenciliğe sebep olur. Elinde hiç bir şeyin olmaz, aç biilaç kalırsın. Başkalarının yemeğinde, sofrasında gözün kalır. En nihayetinde de dilenmeye başlarsın, sana dilenci derler. Onun için öyle boş boş oturmamalısın. Elini, ayağını oynatmazsan, öyle boş boş oturursan, kimse seni beslemez. Herkes kendisi için çalışır, senin için değil.
20- “Öğlenden sonra zenginleşen insandan borç para alınmaz!”
Ama sabahleyin zenginleşen insandan borç para alabilirsin. Çünkü öğlenden sonra zenginleşen kişi paraya doymamış olur, akşamleyin parasını senden ister. Sabahtan zenginleşen kişinin gözü tok olur, parasını senden hemen istemez. Yeni tanıdığın kişiden borç alma!
***
“Notkvalepe-1”
1- “K̆alati ç̆eis gedgin.”
Beek na va nusiminas, em vakitis bees uǯumelan. Ar beek na içilu, oxorca komuqonu, aya oxorcak badi baba-muşis va uxezmet̆u. Oxorcak kimolis uǯu-ki: Baba-skani yezdi, k̆alatis doloxuni, ma baba-skanişa va maxezmet̆en, dağişa iqoni do met̆k̆oçia.
Amuk k̆alatis doloxunu baba-muşi, iqonu dağişa do k̆alatiten baraber kododgu. Oxoişa na muit̆u, baba-muşik uǯu-ki:
–So nuluya?
–Oxoişaya.
–Aya k̆alati mis nuşkvia, muşeni va nimeya?
–K̆alati va minonya.
–K̆alati mindiğia, bee-skanisti lazimi aqven skani moqonuşeni, ç̆eis koşinaxia. Bee skanikti si megiqonasinonya, ma na momiqonistei.
2- “Noseik nosi iduşunt̆aşa, delik xinci mek̆ilaps!”
K̆oçi nulun gzas. Nagu xinci. Ok̆oxvei yen vana va, va uçkin. Aǯi iduşuns: Mek̆aila yokse varya, mek̆aila na, dolostvas, dobğuru, ek̆ule mu iqvasinon?
Aya iduşunt̆uşak̆ada, ar deli k̆oçi gulilu, patxa- putxiten mek̆ilu xinci. Aya emuşeni notkvale ren ki- Noseik iduşunt̆uşak̆ada, delik xinci mek̆iluya- dido oduşunu boine lazimi va ren.
3- “Mitis var nožiʒaginon, mteli-şei skanişeni k̆ai ren, lazimi ren!”
Mskveik ǯk̆ais diliǯk̆edu. Dido moǯondu ti-muşi, mok̆ank̆ulei kraepe, hama mç̆ipe k̆uçxepe-var. Mç̆ipe do ginže k̆uçxepe na var miğut̆uk̆onnaya, k̆ai iqvet̆uya!
Emedeni dağişen lomi gamaxtu do mskveis gyatxozu lomik. Caepeşi qaepes konik̆idu muşi kraten mskvaela. Lomi moxtu do koç̆opu.
Xoʒkut̆u mskvei do aşo zop̆ont̆u: Ei gidi, sersemi ti çkimi, namutxani na va mogǯondu, emuk kamogişletinu do, ena mogǯondu, emuk şui kegiğu, dogoxeʒkinuya.
4- P̆ap̆ulik oput̆es nergi orgapt̆u. Beek moxtu do uǯu-ki:
–P̆ap̆uli, aya nergi si va megiç̆işun do mu qvaginon?
P̆ap̆ulik uǯu-ki:
–Ma var memaç̆işinu na, başkas koniç̆işun-diçaneps, kuimxonan do man domxvamupanya.
5-“Ololis k̆itxu padişaişi biç̆ik, dunyas oxorca dido yen vana k̆oçia. Ololik uǯu, oxorcaia!”
–Muşenia?
–Oxorcaş nositen na gulun k̆oçi, mukti oxorca renya.
6- “Helali k̆oçi Trangik va gondinups!”
Helali k̆oçi dido meç̆ieli k̆oçepes xe nunǯqvaps, mtelis ia k̆ai oğodaps, meçaps, hama ia xe na nunǯqu entepek, ia k̆oçişa mutu k̆a va axvenanti na, helali k̆oçis p̆at̆i va aǯone, edo emk̆ata k̆oçiti Trangik va gondinups. Trangik mteli-şei žiops.
7- “Didi gzaşen goxti do oxoişa k̆ainobaten mextia. Mendraten goxti do ena nulu yeişa k̆ainobaten mextia!”
Aya nosi oguu ren. Nosi oguruşeni arik aşo uǯumers majvaas, mendrani gzaşen gvaktia do oxoişen k̆ainobaten mexti. Aya emuşeni zop̆onan ki, soti mendra xtimei ren-na, yeç̆opinu- gamaçamuşa vana mutxani çkva dulyaşeni, acele va qva do k̆ainobaten mexti oxoişa, iduşuni do aşoten goxti.
8- “Mteli-şei ordonali k̆ai ren, ordo oğuuş başka!”
Mteli-şei ordonali k̆ai emuşeni yen ki, mteli-şeis nuç̆işu. Bereti ordo oçilu emuşeni k̆ai ren, motalepes nuç̆işu, emuşeni-ki xavesoba işimer, nuç̆işu. Hama oğuu mitis va unon. Muk̆o dido vakitis na skida, ti skani oğuuşa va gamet̆an.
9- “Başkas korba aǯk̆unaşi, sinti xe muisvaginon!”
Çkvaşi derdis ortaği iqvaginon. Sinti korba na gaǯk̆unas, p̆at̆i mutu na gağodas, mukti derdis ortaği gaqvasinon. Sinti tis mu megixtasinon, va giçkin.- Mo nožiʒap başkas, sinti tis kemegixtepsya, aya notkvale yen.
10- “K̆ai ʒxenik biga var giçaps!”
K̆ai k̆oçik p̆at̆i mutu va ikips, mteli k̆ai dulyape ikips, bittum k̆ainoba ikips, emuşeni p̆at̆i mitik mutu va zop̆ons ia k̆oçişeni. P̆at̆i ye-na, em vakitis sinti p̆at̆i goğodapan, em vakitis bigati mogat̆en.
11- Nana-babak bees qoops, beekti ti-muşis daa qoops. Beek boine ti-muşişeni iduşuns. Nana-babak beeşeni iduşunan: Mteli-şei beeşeni unon nana-babas, beeşi k̆ainobaten skidunan.
Bee na k̆ai skidut̆as, mutepeti k̆ai iqvenan.
Amuşeni miǯumert̆es nanak: Beepe çkimi, tkva na imxort, man-ti vižğea. Mşkioni t̆uk̆on-na nana, beepeşeni amet̆et̆u.
12– Eşşeğik [Girinik] na k̆uçxe gekças, gui doç̆vinuşi va ren, ia eşşeği [girini] yen, emus nosi va uğun. Uğnose k̆oçikti na mutu giǯvas, p̆at̆i va gaǯonasion, emusti eşşeğiş [giriniş] k̆onai nosi uğun. Aya ǯoxleşen giçkit̆asion. İa k̆oçişen, eşşeği [girini] na yen, muşi notkvale p̆at̆i nenaten gui vagogaç̆vas.
13- “Oxorcak̆ala mt̆k̆obaşa siri va tkva!”
Aya emuşeni yen ki notkvale, oxorcas başkak̆ala nena va ast̆ibine, edo va gamagças.
14- “Ukumetiş k̆oçik̆ala akardaşoba [manebroba] va qva!”
Ukumetiş k̆oçik̆ala dulya va dikaçen, emuşeni-ki ia ukumetişi k̆oçi yen do, ar ndğa iqven, illa muşi k̆ainobaşen kagamakçaps.
15- “Jur cambazis ar tok̆is var axoronen!”
Arti majua na mutxani dulyaşeni na va iǯk̆van, edo na ok̆vak̆iden, em vaxtis zop̆onan.
16-“K̆ainoba na qva, gzaş ǯale met̆k̆oçia!”
Aya mcve notkvaleten k̆ainoba na qva, ia oxoskidun. P̆at̆inoba mitis va oxoskidu. Hama k̆ai na qva, yeine mitik k̆ai moğodasya emuşeni, va qvaginon. Skani k̆aioba kagogindunun. K̆ainoba na qva, k̆oçis va nocoxaginon. Emuşeni zop̆onan aşo, ǯale met̆k̆oçia.
17- “Andğaneri dulya ç̆umanişa va naşkvaya!”
Andğa-ç̆umaniten dulya va içoden. Andğa na dulya giğut̆as, emedeni xolo doqvi, ç̆umani doikipya, va tkva, andğanei andğa doqvi. Dot̆alei dulyas mtvii gyomtups, va gaxvenen do uxvenu kodogoskidun. Ena naşkva dulya, va gaxvenen do K̆yametişa kodoskidun.
18- “Nena mgei ren, eger var okaçi na, kogimxors do kamegqvilups!
K̆oçis nena p̆at̆i va uğut̆asinon. P̆at̆i na tkva, komegqvilups, emuşeni-ki duşmaniti dido gaqven, skani ak̆rabape kagogindunun, mteli kagogindunun. Mitişeni p̆at̆i na tkva, mitik dogqvilups do doguu. Mitis va aqoope, edo doskidu xvala.
P̆at̆i nena na zop̆ons k̆oçis, koyenç̆opan, nena megoxʒasya do. K̆oçis eşo loqa nena uğut̆asinon ki, p̆icişen topui dvabasinon. K̆ai nenaten ǯiǯila ğormaşen kagamiqonop. P̆at̆i nena na tkva, p̆at̆is p̆at̆i moqups.
Loqa nenaten ocginap başkas. P̆at̆i nenaten va gacginen. Loqa nena-na giğut̆as, mteli megaqoopen, mitik p̆at̆i va giǯumers. Mitxanis na p̆at̆i nena uğun, emuk boine p̆at̆inoba ikips. P̆at̆i k̆oçis p̆at̆i va oğodaginon, ǯiǯilastei yen- ǯiǯilas na k̆uçxe gedga, gegak̆ibins- uǯvaşi, sinti giǯumes, xat̆ii va goğodaps.
19- “Xe k̆uçxes gedvaleri va doxedaginon!”
Aşo k̆oçis tembeli [bunduri] uǯumelan. Tembelobas ok̆vandinu moqups: Si mutu va gaqven, mşkionei iqve. Başkaş gyaişa, sufaşa toli megoskidun. Ek̆ule, nyaetis ok̆vandinu kogyoç̆k̆ap do mak̆vande hogegadven. Amuşeni xe k̆uçxes gedvaleri va doxeda. Xe, k̆uçxe va oxonk̆anaşi mitik gyai va kçaps- ia k̆oçi emuşeni içalişeps, sk̆anişeni va.
20- “Ondğeneişk̆ule nozenginişen para var iʒxen!”
Ç̆umanişen nozengineşen iʒxe, emuşeni-ki ondğeişk̆ule nozengine k̆oçi para užğu ren, axçamis dogak̆vans.
Ç̆umaişen nozengine k̆oçi toližğeri yen, edo para para va gak̆vans. Ağne nožiame k̆oçişen para mo iʒxaps.
————————————-

[Kaynak kişi: Mamula Osmanis že Tandilava, Sarpi köyü, 1931 doğumlu), (Kaynak kitap: Tea K̆alandia, “Lazuri T̆ekst̆ebi”,Gamomʒemloba Art̆anuci/ K̆olxuri seria-5, Tbilisi, 2008, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2014)] aksamaz@gmail.com
Post Views: 38
