Adıgey Devlet Üniversitesi (AGU) Deneysel Dilbilim Laboratuvarı ve Yüksek Ekonomi Okulu (HSE) Dil ve Beyin Merkezi, beyin ameliyatları sırasında hastanın konuşma yetisini korumayı amaçlayan Adıgece dil testinin araştırma safhasını tamamladı. Uyanık beyin cerrahisi (kraniyotomi) esnasında kullanılacak bu test, ameliyat sırasında dil fonksiyonlarının zarar görme riskini en aza indirmeyi hedefliyor.
Çift Dilli Hastalar İçin Kişiselleştirilmiş Tıp
Ameliyat esnasında uygulanan “konuşma haritalandırması”, cerrahların dille ilgili kritik beyin bölgelerini anlık olarak tespit etmesini ve doku çıkarırken bu alanları korumasını sağlıyor. İki dil konuşan (bilingüal) hastalarda her iki dilin de beyinde kendine özgü alanları bulunduğundan, hastanın bildiği her dil için ayrı test uygulanması gerekiyor.
Proje yöneticisi Susanna Makerova, evrensel bir test olmadığını belirterek Adıgece konuşan hastalar için bu çalışmanın kişiselleştirilmiş tıpta kritik bir eşik olduğunu vurguladı.
Çalışmanın Detayları ve Test Sonuçları
Tüm diyalekt gruplarını temsil eden 40 sağlıklı Adıgece konuşuru ile yürütülen araştırmada, elemeler şu şekilde sonuçlandı:
-
Çekirdek Kadro (6 Görsel): “Bakıyor”, “dinliyor”, “içiyor”, “çiziyor/yazıyor”, “oynuyor” ve “oturuyor” eylemleri tüm katılımcılar tarafından eksiksiz ve aynı kelimelerle tanımlandı.
-
Yüksek Uyum (20 Görsel): Yüzde 80 ila 98 oranında uyum sağlayan “kokluyor”, “okuyor”, “dans ediyor” ve “koşuyor” gibi eylemlerle birlikte toplam 26 görsel klinik deneme aşamasına hazır hale getirildi.
-
Reddedilen ve Revize Edilecek Görseller (29 Görsel): “Kesiyor” ve “ekiyor” gibi eylemler çok farklı kelimelerle ifade edildiği veya hiç yanıtlanmadığı için testten çıkarıldı. Tam anlaşılamayan veya görsel karmaşaya yol açan diğer 21 ifadenin ise yeniden çizilmesine ve düzenlenmesine karar verildi.
Aynen Çeviri Neden Mümkün Olmadı?
Araştırmacılar, Rusça ve İngilizce testlerin Adıgeceye doğrudan uyarlanamayacağını saptadı. Bunun temel nedenleri şöyle açıklandı:
-
Dilbilgisi ve Sözcük Yapısı: Rusça ve İngilizcedeki “burada dans ediyor” kalıbı Adıgecede doğal durmadığı için test “Bu, ___” formatına uyarlandı. Ayrıca Adıgecenin eklemeli (agglütinatif) yapısı nedeniyle kelimelerin uzaması, hastaların duraksamasına yol açabileceği için bazı uzun eylemler elendi.
-
Kültürel ve Diyalekt Farklılıkları: Çeviri görsellerdeki bazı kültürel öğelerin bölge halkına yabancı geldiği görüldü. Ayrıca farklı diyalektlerdeki kelime çeşitliliğinin ameliyat esnasında hataya yol açmaması adına, tüm diyalektler tarafından anlaşılabilecek en nötr kavramlar seçildi.
Sırada Klinik Denemeler Var
Başarıyla doğrulanan 26 maddelik ilk veri seti, klinik denemeler için cumhuriyet hastanesindeki beyin cerrahlarına teslim edilmeye hazır. Araştırma ekibi kalan 29 görsel üzerindeki revizyon çalışmalarını yüksek lisans projeleri kapsamında sürdürecek.
____________________________
Kaynak: sovetskaya-adygeya.ru/, 21.08.2026
Post Views: 12