Araştırmacı-yazar Şamil Emre Aydın, Çerkes dilini ve kültürel belleğini korumak amacıyla kaleme aldığı beşinci kitabı “Çerkes Bilmeceleri”ni e-kitap formatında okurlarla buluşturdu. Eser, Türkçe literatürde bu alanda yayımlanan ilk müstakil kaynak olma özelliği taşıyor.
Türkçe Literatürdeki Büyük Bir Boşluğu Dolduruyor
Daha önce Adana Çerkes Kültür Derneği yönetim kurullarında görev alan ve Kafkas Dernekleri Federasyonu (KAFFED) Doğu Akdeniz Bölgesi delegeliğini yürüten Şamil Emre Aydın; Çerkes Alfabeleri (2015), Çerkes Diyalektleri (2015), Çerkes Atasözleri (2023) ve Çerkes Halk İnançları (2025) kitaplarının ardından beşinci eseriyle okurun karşısına çıktı.
Kitabı hazırlama sürecinde dilsel ve kültürel belleği canlı tutmayı amaçladığını belirten Aydın, dünyada en fazla Çerkes nüfusa sahip ülkenin Türkiye olmasına karşın Türkçe literatürde bu alanda müstakil bir eser bulunmamasının büyük bir eksiklik olduğuna dikkat çekti. Yaklaşık bir yıldır sürdürdüğü derleme çalışmaları sonucunda Türkiye’deki Çerkesler arasından derleyebildiği bilmece sayısının 150’yi bulmamasının, bu kültürel mirasın ne kadar büyük bir unutulma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu açıkça gösterdiğini vurguladı.
Diaspora Çerkeslerinin Bilmeceleri İlk Kez Kayıt Altına Alındı
Kapsamlı bir literatür taraması ve alan araştırması yürüten yazar; Doğu Çerkes literatüründe Jılawu Nurbiy, Qudey Zinaide, Nalo Zawur, Qermoque Hamid, Şocen Leonid, Cerice Arsen; Batı Çerkes literatüründe ise Huaj Mahmud, Hud Şamsedin ve Wunereqo Raya gibi isimlerin eserlerinden yararlandı.
Çalışmanın en kritik yönlerinden biri de diasporadan yapılan derlemeler oldu. Adana’dan Merğuş Vezir, Bandırma’dan Qalejoque Ali, Kahramanmaraş’tan Dzeşoque Ahmet, Kayseri’den Nazar Hamit ile Yewutıx Turhan, Hatay’dan ise Phawo Uğur, Huaj Gizem, Hatam Semira, Hatam Saffet ve Meretıqu Emre gibi kaynak kişilerden şahsen derlenen bilmeceler, diasporadaki sözlü mirası ilk kez müstakil bir kitap çatısı altında topladı. Bu kayıtların anavatan literatürüne de katkı sunması bekleniyor.
“Bilmeceler Toplumsal Hafızanın Taşıyıcısıdır”
Bilmecelerin yalnızca bir eğlence veya zekâ oyunu olmadığını, toplumsal hafızanın, dilin ve kültürel tasavvurun kuşaktan kuşağa aktarılmasında kilit rol oynadığını belirten Aydın şu ifadeleri kullandı:
“Günlük konuşma dilinden düşmüş ya da unutulmaya yüz tutmuş sözcükler bilmeceler aracılığıyla korunabiliyor. Ayrıca bu ürünler, bireylerin analitik düşünme ve olaylara farklı açılardan bakma becerilerini de geliştiriyor.”
Eserin çocuklardan yetişkinlere kadar 7’den 70’e herkesin okuyabileceği bir kaynak olduğunu belirten yazar; aile meclislerinde, dost meclislerinde ve dernek buluşmalarında bu geleneğin yeniden canlandırılmasını amaçlıyor.
Dijital Dünyada Yaşatılabilir: Mobil Oyunlar ve Animasyonlar
Geleneksel kültür unsurlarının genç kuşaklara aktarılması için modern formatlarla birleştirilmesi gerektiğine dikkat çeken Şamil Emre Aydın, bilmecelerin dijital dünyada nasıl yaşatılabileceğine dair şu önerilerde bulundu:
Dijital ve Mobil Uygulamalar: Seviye atlamalı kelime oyunları üretilebilir.
Oyunlaştırma: Ailece veya arkadaş gruplarıyla oynanabilecek kart ve masa oyunları tasarlanabilir.
Etkinlikler: Çerkes festivallerinde, dernek etkinliklerinde ve yaz kamplarında ödüllü bilgi yarışmaları düzenlenebilir.
Görsel Medya: Sosyal platformlarda mini animasyonlar, kukla videoları ve resimli hikâye kitapları hazırlanabilir.
Yeni Projeler Yolda
“Çerkes Bilmeceleri”nin ardından akademik ve kültürel çalışmalarını aralıksız sürdüren Aydın, üzerinde çalıştığı yeni projelerini de müjdeledi:
Çerkes Mitolojisi: Tüm unsurlarıyla kapsamlı bir inceleme.
Proto-Çerkes Dili: Dilin kökenine dair düşünceler ve incelemeler.
Çerkes Dilindeki Alıntı Kelimeler: Alıntı kelimelerin öz Çerkesçe karşılıkları.
Hattiler: Anadolu’nun en eski uygarlığı olup Çerkeslerle irtibatlandırılan Hattiler üzerine bir eser.
Post Views: 4