“Ben [მამანათი ] Mamanat(i) [Demirciler] köyünden Osman İmamzade. Dört erkek kardeşiz. Babam yüz yaşında, annem ise seksen yaşında. Biz dört erkek kardeş de evliyiz. Büyük ağabeyimin altı çocuğu var. İkinci ağabeyimin dört çocuğu var. Üçüncü erkek kardeşin, yani benim üç çocuğum var. Dördüncü, yani en küçük erkek kardeşimizin iki çocuğu var. Öküzle tarlayı işliyoruz. Mısır, buğday, fasulye, lahana, kabak, darı, yulaf, elma, armut, ceviz, fındık, arı kovanı, arı, bal, üzüm- bütün bunlarla ilgileniyoruz, çalışıyoruz. Bunları ihtiyacımız için üretiyoruz, satmıyoruz. Para kazanmak için dışarıya gidiyoruz. Ben para kazanmak için bu fabrikaya geldim, burada on senedir İngilizlerin yanında kantorda çalışıyorum.
“Bu gece vardiyaya gideceğim. Ortanca erkek kardeşime, çabuk gelmesi için, annemiz hasta ya yetişirsin ya yetişmezsin diye mektup yazacağım.
“Bu bölge Murgul [მურღული] adını taşıyor. Murgul’da 29 köy var: Gurbini (გურბინი], baga [ბაგა], Dantsuli [დანცული], Kaparçeti [კაპარჭეთი], Agara [აგარა], İskebi [ისქები], Aduça [ადუჩა], Kura [ქურა], Kvamçireti [ქვამჩირეთი], Lomiketi [ლომიკეთი], Başkoi [ბაშკოი/ Başköy], Gonglieti [გონგლიეთი/ Büyükdere], Çxaleti [ჩხალეთი], Poroseri [ფოროსერი], Durça [დურჩა], Kordeli [კორდელი], Osmal [ოსმალ], Ereguna [ერეგუნა/ Erenköy], Bucuri [ბუჯური/Akantaş], Geuli [გეული], Arxva [არხვა/ Akpınar], Cvani [ჯვანი/ Civan], Dampali, Orci, Avana, Kamileti, Çilauri, Çangureti, Çinkatkhevi.
Bu bölgede mısır, buğday, arpa, tütün, üzüm, armut, elma, şeftali, ayva yetişiyor, bunlardan başka bir şey yetişmiyor. İnsanlar, bu ürünlerle yaşıyor. İnsanlar biraz medeniyetten uzak yaşıyorlar: Dünyadan pek haberleri yok. Zanaatları yok. Bir işi yaptırmak zorunda kaldıklarında dışarıdan usta getiriyorlar. Şimdi İskebi’de bakır madeni çıktı, İngiliz şirketi geldi; bakırı eritiyor. Murgullular da orada çalışıp o parayla da hayatlarını sürdürüyorlar. Bazıları böyle yaşıyor, bazıları tütün yapıp yaşıyor. Bu bakır fabrikası, tütüne epey zarar verdi. Sağlıklı yaşamıyoruz. Fabrikayı dava ediyoruz. Fabrikanın sahibi, “size para vereceğiz, o parayla yaşayın,” dedi.”
*******
“Man Mamanaturi vore Osmani İmamzade. Otx Cuma voret, baba miqonun (100) oş ǯaneri, nana miqonun (80) otxoneç ǯaneri. Otxi-xolocuma oxorcalepe miqonunan. Didi cumas anş bere uqonun, majuras otx bere uqonun, masumas- man sum bere miqonun, maotxas- ç̆it̆as jur bere uqonun. Çkin uk̆idapt xoci do let̆a pxaçkupt. Lazut̆i, dik̆a, lobia, luqu, qoqore, ğomi, ulafi, uşkiri, mʒxuli, k̆ak̆ali, txiri, qavrani, but̆k̆uci, topuri, qurženi—antepe veʒadeburt (vikipt). Antepe oxoris minonan, var gamapçapt. Gale mevulurt paraşi mogapuşa. Man zavotişa mepti, viti ǯana ren akonaşi vore İnglizepek̆ala k̆ant̆oris. [II.]
“Am sei man poştaşa vidaunon. Cuma çkimi oşkadona ç̆areli (kart̆ali) vuç̆araunon, ordo moxtas. Nana çkini xarmeli ren ya muç̆işur, ya var muç̆işur.[ III.]
“Ham oput̆es murğuli coxons. Murğulis eçi do çxoro kyoi ren: Gurbini, baga, Danʒuli, K̆ap̆arç̆eti, Agara, İskebi, Aduça, Kura, Kvamçireti, Lomik̆eti, Başk̆oi, Gonglieti, Çxaleti, Poroseri, Durça, K̆ordeli, Osmal, Ereguna, Bucuri, Geuli, Arxva, Cvani, Dampali, Orci, Avana, Kamileti, Ç̆ilauri, Ç̆angureti, Ç̆ink̆atxevi.
Ham oput̆es içanen lazut̆i, dik̆a, keri, tutuni, qurženi, mʒxuli, uşkuri, ant̆ama, qomuri, ayva; çkva mutu var içanen. Hantepete skidunan. K̆oçepeti k̆oçis var nugaman: Dunya var užirunan, zanaxati var uğunan. Mutu oxenuşi uğut̆anşi ust̆a galendo moyonaman. Haǯi bakiri gamaxt̆u İskebis, İngilisi moxtu, ondğulinams. Murğularepekti içalişaman do heh paratetiskidunan. Kimi haşote skidun, kimi tutuni ikoms do skidun. Haǯi zavot̆ik tutuniti doç̆u. Çku var pskidut. Zavotis dava boğodamt. Xazainik tku—para mekçaten do hemute skidit.” [I.]
—————————
[Kaynak kitap: İ.Kipşiže/ I. Қипшидзе, “О ЧАНСКОмъ языкѣ”, С.- ПЕТЕРБУРГЪ, ТИПОГРАФІЯ ИМПЕРАТОРСКОЙ АКАДЕМІЙ НАУКЪ, S. Petersburg, Çarlık Rusyası, 1911, (Fotoğraf: gurcuhaber.com, 6. VII. 2020), (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2025)] aksamaz@gmail.com
Post Views: 40