- Şam’da gösterimi yapılan “İlk Dönüş” belgeseli, Çerkeslerin 19. yüzyıldaki Kafkas sürgününden Suriye savaşına uzanan çok katmanlı göç hikâyesini, kaybolmayan dil, kültür ve aidiyet üzerinden anlatıyor.
* Belgesel, yalnızca geçmişin acılarını değil, sürgünlerden sonra yeniden kök salma mücadelesini de görünür kılarken, Çerkes toplumunun Suriye’nin çok kültürlü yapısındaki yerini ve hafızasını geleceğe taşıma çabasını ele alıyor.
Suriye’nin başkenti Şam’daki Milli Kütüphane’de düzenlenen “Çerkes Hafızasından İzler” etkinliği kapsamında gösterilen “İlk Dönüş” belgeseli, bir halkın yüzyılı aşan sürgün hikâyesini ve kaybolmayan kimlik mücadelesini beyaz perdeye taşıdı.
Gazeteci Amjad el-Sari’nin yönettiği, gazeteci Sara Abdi’nin hazırladığı belgesel; Kafkasya’dan Osmanlı coğrafyasına, oradan Suriye’ye uzanan Çerkes yolculuğunu ve savaş yıllarında yeniden yaşanan göçleri ele alıyor.
Yaklaşık 30 dakikalık yapımda, 1864 sonrası Kafkasya’dan sürgün edilen Çerkeslerin torunlarının hafızasında yaşayan acılar, aile hikâyeleri ve yeniden dönüş deneyimleri anlatılıyor.
Belgeselde yer alan tanıklıklardan biri olan Mümin Hacı Bayram, “Her neslin ailesinde kendine ait bir göç hikâyesi var” sözleriyle kuşaklar boyunca devam eden yerinden edilme deneyimini özetliyor.
Çerkes toplumunun tarihindeki ilk büyük kırılma Kafkas Savaşı sonrası yaşanan sürgün olurken, Suriye’de yaşayan Çerkesler de yakın dönemde savaş nedeniyle yeni göçlerle karşı karşıya kaldı. Golan’dan, Şam’dan ve farklı bölgelerden ayrılmak zorunda kalan birçok aile Türkiye ve başka ülkelere sığındı.
Belgeselde konuşan Çerkes kökenli Suriyeliler, geri dönüşün sadece fiziksel bir yolculuk olmadığını, aynı zamanda kaybedilen aidiyet duygusunun yeniden bulunması anlamına geldiğini vurguladı.
Yapım ekibi, filmin temel amacının Çerkesleri yalnızca “sürgün edilmiş bir halk” olarak değil; dili, gelenekleri, müziği, aile yapısı ve kültürel değerleriyle Suriye toplumunun asli unsurlarından biri olarak göstermek olduğunu belirtti.
Filmde Çerkes mutfağı, düğün gelenekleri, misafirperverlik anlayışı ve kadının toplumdaki sembolik konumu da işlendi. Böylece anlatı yalnızca acıya değil, sürgünlere rağmen korunan kültürel zenginliğe de odaklandı.
“İlk Dönüş”, 21 Mayıs Çerkes anma gününün taşıdığı tarihî hafızaya da gönderme yaparak, geçmişin unutulmasının değil; belgelenmesinin ve gelecek kuşaklara aktarılmasının önemine dikkat çekiyor.
Belgesel tartışmasında ortak vurgu ise şuydu: Sürgünler halkların hafızasını yok edebilir, ancak kimliklerini tamamen ortadan kaldıramaz. Çerkeslerin hikâyesi, kaybedilen topraklara rağmen korunan kültürel varlığın hikâyesi olarak anlatılmaya devam ediyor.
Post Views: 33